بزرگداشت حکیم سید عباس معارف

بیانیه انجمن اسلامی مستقل و بسیج دانشجویی

maaref-congress — Thu, 15 Jan 2009 17:26:19 GMT

حتما به این بیانیه ها نگاه کنید.

بیانیه ها:

بیانیه انجمن اسلامی مستقل:: پشت پرده لغو مراسم بزرگداشت استاد معارف

بیانیه بسیج دانشجویی:: درباره غائله 15 دیماه

بازتاب بیانیه های دانشجویی:

انجمن اسلامی مستقل:: واکنش شدید بسیج دانشجویی به لغو یک مراسم دانشجویی

درباره برگزار نشدن بزرگداشت مقام علمی حکیم انسی، سید عباس معارف (ره)

maaref-congress — Mon, 05 Jan 2009 09:29:18 GMT

امروز / بزرگداشت:

امروز(15/10/87) بنا بود بزرگداشتی به انجام برسد و در ذهن ها خاطره شود. بزرگداشتِ شخصیتی که اگر چه برای خیلی‌ها آشناست، اما در گردونه‌ی بازی‌های این دوره و زمانه، به غفلت و فراموشی سپرده شده است. امروز بنا بود برای حکیمِ انسی استاد معارف، بزرگداشتی ترتیب داده شود تا از ره‌آوردِ آن دلِ دوستانِ هنر و دانش گرم شود و مسیرِ آشنایی با بزرگانِ این دو عرصه، مسدود نگردد. معارف هر چه بود، بر دانش و هنر این مرز و بوم افزود و به بیانِ خیلی‌ها، در چند سالِ اندکی که زیست، به نورافشانی و روشنی‌بخشی مشغول بود. امروز دانشگاه تهران می‌توانست شاهدِ ان باشد که از شخصیتی تجلیل به عمل آید.

میهمانانِ بزرگداشت:

برای خیلی‌ها معارف نامی آشنا بود. میهمانان و سخنرانان این بزرگداشت، مجموعه‌ای از شخصیت‌های علمی، فرهنگی و هنری بودند که از ایشان می‌توان تعدادی را نام برد: استاد علی معلم دامغانی، دکتر علی اصغر مصلح، دکتر محمد جواد صافیان، دکتر محمد رجبی، دکتر اکبر جباری، استاد مختار علیزاده، استاد مجید کیانی، استاد حسام الدین سراج، دکتر ضیاء شهابی، دکتر سلیمان حشمت، استاد رسول جعفریان، یوسفعلی میرشکاک، دکتر حسین کچویان، دکتر سیاوش جمادی، آقای سید محمد آوینی، استاد شهریار زرشناس، آقای حکمت ملاصالحی، آقای محمد منصور هاشمی، آقای عبد الجواد موسوی، آقای عبد الرضا موسوی، آقای بهروز فرنو، آقای حجت اسدیان، آقای احمد مسجد جامعی، آقای وحید جلیلی، آیت الله مستوفی و آقای احمد توکلی.

از اساتید نام‌برده دعوت شده بود تا در این بزرگ‌داشت شرکت کنند و تعدادی از این اساتید نیز در دانشگاه تهران حضور پیدا کرده بودند.

چه گذشت؟

سايت فرديد.آي‌آر با همكاري انجمن اسلامي مستقل، بسيج دانشجويي و بنياد حكمي فلسفي فرديد بناي آن را داشت تا اين بزرگداشت را برگزار كند. برنامه پيش از اين با مسئولان دانشگاه تهران هماهنگ شده بود بنا بر اين بود تا ساعت چهارده روز يك‌شنبه مراسم برگزار شود. ديد بر اين بود كه مشكلي در برگزاري مراسم وجود ندارد. جز كنده شدن اطلاعيه‌ها و پوسترهاي همايش توسط عده‌اي از دانشجويان جريان‌هاي دگرانديش، مسئله‌اي پيش نيامده بود. تعداد قابل توجهي از اساتيد نيز براي حضور در بزرگداشت ابراز علاقه كرده بودند و بزرگداشت به سمت اين مي‌رفت تا تبديل به يك بزرگداشت خاص و مهم شود. ساعت چهارده، با درب بسته‌ي سالن مواجه شديم. جلوي درب ورودي بچه‌هاي انجمن اسلامي مستقل و انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران مشغول به بحث بودند و مطلع شديم كه معاونت دانشجويي دانشگاه تهران، برگزاري بزرگداشت را به دليل شكايت انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران لغو كرده است.

لغو كردن بزرگداشت و رد كردن آن بايد دو روز پيش از برگزاري آن اعلام شود. اما متاسفانه دقايقي پيش از برگزاري آن، و به دلايل مسائل سياسي، اين حكم صادر شده بود و متاسفانه برخورد بسيار نا مناسب انجمن اسلامي باعث ناراحتي اساتيد و مسئولين برگزاري بزرگداشت شد. متاسفانه برخورد بد و نامناسب با اساتيد در ورودي‌هاي دانشگاه تهران باعث گرديد تا مسئولين برگزاري مراسم، احترام و ادب كنند و بر برگزاري مراسم اصرار نورزند. حراست دانشگاه با توهین برخی از اساتید شاخص کشور مانند استاد علی معلم دامغانی را به دانشگاه راه ندادند.

جريان حاكم بر عدم برگزاري بزرگداشت كه به نظر در شتاب‌زدگي و بي تدبيري شاخص هستند، معلوم و مشخص نيست كه چگونه مي‌خواهد هزينه‌هاي مادي و معنوي برگزار نشدنِ اين مراسم را جبران كنند. خطاي معاونت دانشجويي در تعطيلي اين مراسم و اطلاع ندادن به مسئولين برگزاري بزرگداشت، تا چه حد قابل جبران و بخشش باشد، جاي سوال دارد.

این مسئله صرفا سیاسی تنها و تنها با عذر خواهی رسمی رئیس دانشگاه تهران و رئیس حراست دانشگاه و معاونت امور دانشجویی آن دانشگاه حل خواهد شد. این عذر خواهی باید از جامعه علمی کشور خصوصا مدعوین به این همایش صورت بگیرد.

چه خواهد شد؟

هر چه بود و هر چه گذشت، نياز به تفصيل ديده نمي‌شود. وظيفه‌ي سايت فرديد.آي‌آر بر اين است تا در حد امكان به سمت آن رود تا به دور از فضاي سياست‌زده‌اي كه بر خيلي از دانشگاه‌ها و مراكز علمي حاكم است، به وظيفه‌ي خويش عمل كند. و حال نيز، بنا داريم تا در فرصتي ديگر اين مراسم را به هر نحو ممكن برگزار كنيم تا يادِ اين استاد گرامي، هر چند در مراسمي مختصرتر، زنده نگه داشته شود و پاسداري از نمايندگان علم و ادب و فرهنگ اين مملكت، بر همه فرض و واجب دانسته شود.

بر همين اساس، زمان بعدي بزرگداشت از همين پايگاه، به اطلاع دوست‌داران علم و هنر خواهد رسيد. ان شاء الله.

نوشته های مرتبط در وبلاگها:

وبلاگ کیستی ما:: فاشیسم از آستین چه کسی بیرون زده است؟!

وبلاگ عقل آباد:: غربت تفکر یا تفکری دیگر در غربت

وبلاگ هواخوری:: شاگرد اول های کلاس جان لاک

خبرهای مرتبط:

رجانیوز:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در مراسم بزرگداشت سید عباس معارف

خبرگزاری فارس:: بزرگداشت معارف لغو شد.

برنانیوز:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در مراسم بزرگداشت سید عباس معارف

برنانیوز:: بزرگداشت مهجورانه معارف در دانشگاه تهران

آفتاب آنلاین:: اخلال انجمن دانشگاه تهران در بزرگداشت معارف

اخبار پیش از همایش

maaref-congress — Sat, 03 Jan 2009 15:01:18 GMT

ضمنا گويا گروه ايران و انديشه / راديو ايران / برنامه افق آفتاب روز جمعه چند بار تبليغ مراسم بزرگداشت را قرائت كرده است.

حاضرین در بزرگداشت

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:47:18 GMT

گفتنی است که این بزرگداشت با حضور اساتید ذیل همراه خواهد بود:

استاد مجید کیانی استاد حسام الدین سراج

دکتر پرویز ضیاء شهابی دکتر رضا سلیمان حشمت

دکتر احمد توکلی آقای وحید جلیلی

استاد سیاوش جمادی استاد مختار علیزاده

استاد رسول جعفریان استاد یوسفعلی میر شکاک

استاد طاهر زاده دکتر حسین کچویان

آقای سید محمد آوینی استاد شهریار زرشناس

دکتر ملاصالحی آقای منصور هاشمی

دکتر مسجد جامعی آقای بهروز فرنو

استاد حجت اسدیان

و ....

در ضمن خبر مربوط به بزرگداشت منعکس شده در سایت تابناک مبنی بر حضور آقایان سید محمد خاتمی و میر حسین موسوی صحیح نمی باشد. ان شا الله که غرض سیاسی در این تبلیغ وجود نداشته است. با این حال از سایت تابناک به جهت انعکاس خبر بزرگزاری بزرگداشت کمال تشکر را داریم.

آگهی بزرگداشت حکیم سید عباس معارف (ره)

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:46:18 GMT

Fardid.ir برگزار می کند:: بزرگداشت حکیم سید عباس معارف(ره)

موسیقی و جایگاه آن در حکمت اُنسی / استاد علی بیانی

فکرت و حکمت در طریقت دکتر رضا داوری اردکانی و حکیم سید عباس معارف(ره) / دکتر محمد جواد صافیان

شعر معارف در نسبت با شعر حکمی معاصر / استاد علی معلّم دامغانی

وجود در نظام حکمی معارف / دکتر اکبر جباری

طرح علم الاسماء تاریخی در حکمت انسی / دکتر محمد رجبی

نسبت عرفان و سیاست از منظر استاد معارف / دکتر علی اصغر مصلح

این بزرگداشت به همت سایت فردید.آی-آر و با همکاری بنیاد حکمی-فلسفی دکتر فردید؛ بسیج دانشجویی دانشکده ادبیات و علوم انسانی و انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه تهران برگزار خواهد شد.

زمان: یکشنبه 15 دی ماه، ساعت 14 - 17
مکان: تالار فردوسی - دانشکده ادبیات - دانشگاه تهران

خلوت گزیده: نظری بر زندگی و آرای علامه سید عباس معارف/ سید حسام الدین فروزان

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:45:33 GMT

خلوت گزيده را به تماشا چه حاجت است
چون كوي دوست هست به صحرا چه حاجت است
حافظ

سيد عباس معارف خلوت گزيده بود. كنج عزلتي اختيار كرده بود و سير آفاق و انفس مي كرد. دور از هياهوي جهان، زخمه بر دوتار خراساني اش مي زد و در عالم حكمت و عرفان و فلسفه راه خويش مي سپرد. در اين وانفساي آخرالزمان چنين حيات حقيقت جويانه اي كمتر دست مي دهد. بي شك از مقربان درگاه بود كه جام بلا بيشترش داده بودند. دردمند بود و كلبه درويشي اش مامن دردمندان و مستضعفان. غريب بود و در غربت زيست و بر نمط سنت نانوشته اين ديار، با مرگش شناخته شد. بي اغراق، خيلي هايمان نمي شناختيمش. پس از رحلتش چه ها كه در باب علم و وارستگي اش گفتند و نوشتند. اما از ميان ما مدعيان حقيقت جويي كيست كه جرات كند و بگويد حقيقت حال او را دريافته بود؟ او در كدام وادي عشق سفر مي كرد؟ ما را راهي به پاسخ نيست. ما اكنون زدگان، فرسنگ ها از حالتي كه او در آن به سر مي برد دور هستيم.

چنين حکایت کنند
سيد عباس معارف فرزند مرحوم سيد حسنعلي در 1333 در تهران به دنيا آمد. پدرش به عرفان و تصوف علاقه داشت. از همان كودكي سيد عباس نبوغ خود را در يادگيري نشان داد. به گفته نزديكانش در هفت سالگي شعر مي گفت و اشعار شاعران بزرگ فارسي را از بر بود. در نوجواني در كنار تحصيلات رسمي، تحصيلات حوزوي از جمله ادبيات عرب، فقه و اصول و فلسفه را نيز فرا گرفت. سپس به سمنان رفت و نزد علامه حائري سمناني مكتب بوعلي سينا را هم درك كرد.
در دهه 50 وارد دانشگاه تهران شد و در دانشكده حقوق و علوم سياسي به تحصيل حقوق سياسي پرداخت. جهت گيري او در اين زمان ضد رژيم شاه بود . دعوت بعضي از اعضاي انجمن حجتيه را براي عضويت در اين محفل نپذيرفت به اين دليل كه موضع روشني بر ضد رژيم نداشتند. در دانشگاه از چهره هاي فعال حركت هاي اسلامي بود و مدتي از سوي ساواك بازداشت شد.
علاقه به عرفان و تصوف از نوجواني در او بود. در سال هاي تحصيل دانشگاهي به جرگه يكي از فرقه هاي تصوف پيوست، هرچند سال ها بعد از آن اعراض كرد. در همين سال هاست كه به قول خودش حادثه اي در زندگي اش اتفاق مي افتد و آن آشنايي با استاد سيد احمد فرديد است. معارف پيش از آشنايي با او مقداري از راه را رفته بود و با آنچه آن استاد خارق عادت مي گفت آشنا بود. برخورد با فرديد گشتي در آرايش به وجود مي آورد و پس از آن از شاگردان خاص فرديد مي شود و تا پايان عمر از ايشان به نيكي ياد مي كند.
پس از پيروزي انقلاب به همراه جلال مكانيكي و چند تن ديگر در روزنامه هاي كيهان و جمهوري اسلامي حضور مي يابد. معارف تا پيش از آمدن ابراهيم يزدي سردبير كيهان بود. شاگردان فرديد چند دسته بودند. معارف به لحاظ سياسي و اقتصادي راديكال بود و مرزبندي مشخصي با ديگر شاگردان فرديد داشت. او به صراحت از يك طرف با طرفداران ليبراليسم چالش داشت و از طرف ديگر با نمايندگان فقهي و فلسفي حوزه علميه و طرفداران فلسفه صدرايي.
در كنار اينها معارف دست توانايي در هنر موسيقي داشت و از خداوندگاران موسيقي مقامي بود. در همين سال ها به نگارش مقالاتي در باب هنر انسي و ريشه هاي موسيقي مقامي ايران مي پردازد. مدتي هم در دانشگاه شهيد بهشتي مباحث فرهنگي و اقتصادي و حكمي تدريس مي كند. در اين زمان تاكيد او بر حمايت از مستضعفان و مبارزه با امپرياليسم است.
در سال هاي بعد به عنوان يك شخص صاحب اجتهاد در ميان دوستان نزديكش شناخته مي شد و دامنه دانش فراگيرش گسترده تر شد. علاوه بر تحقيق در حكمت، هنر و موسيقي در اين زمان پژوهش در فلسفه غرب را از روي متون زبان اصلي ( يوناني و لاتين و آلماني و) پي گرفت. دامنه تاملات او به علم جديد نيز كشيده شد به طوري كه در فيزيك كوانتوم نظريات جديدي را مطرح كرد و رساله اي در تئوري ماترژن نوشت. در دهه 70 او كاملا خانه نشين مي شود و بيشتر اهل نظر به ديدن او مي روند و در جلسات بحثي كه در خانه محقرش تشكيل مي شد از نظرياتش بهره مي گرفتند. در سال 1380 كتاب نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي و علم الاسماء تاريخي از او توسط بنياد فرديد منتشر شد. ترجمه عربي اين كتاب را هم نوشت و در زماني كه به نگارش ترجمه آلماني همين اثر مي پرداخت روي در نقاب خاك كشيد. به زعم نزديكانش در اين سال ها راهي متفاوت با استاد فرديد طي مي كرد و در مرتبه اي ديگر قرار داشت، هرچند كه هميشه از سر قدرشناسي از او ياد مي كرد.

آثار معارف
نكته اي كه بايد درباره استاد معارف به آن توجه كرد كيفيت دانش اوست. تسلط او بر حكمت و تصوف اسلامي و فلسفه غرب و كلام و شعر و ادب فارسي و عرب و فقه و موسيقي و معماري و فيزيك و علوم سياسي و حقوق در حد معمول و آشنايي اندك نبود. آنچه مايه حيرت است اينكه او در اين علوم در حد جزئيات و فروع تبحر داشت و صاحب نظر بود. به تعبير خواجه شيراز او از اين همه كسب جمعيت كرده بود و اين نه كار هر مردي است. جمع ميان اين علوم بدون شك نياز به يك منظر حكمي و جهان بيني شگرف دارد كه هركسي را ياراي دست يافتن به آن نيست. از آثار منتشر نشده او مي توان به موارد زير اشاره كرد:
- مجموعه غزليات و مثنوي حكمت تاريخ
- مبادي حكمت انسي به عربي و آلماني
- كتاب اصول فقه
- كتاب اقتصاد اسلامي به فارسي و عربي
- تئوري ماترژن در فيزيك كوانتوم
- شرح ادوار صفي الدين ارموي در علم موسيقي
- مجموعه طرح ها و لوايح اقتصادي
- مجموعه مقالات سياسي و اجتماعي

حال نظری کوتاهی می اندازیم به کتاب نگاهي دوباره به مبادي حكمت انسي از سيد عباس معارف . این کتاب برای اولین بار در زمستان سال 1380 از سوی سلسله انتشارات بنياد حكمي و فلسفي دكتر فرديد منتشر شد.
كتاب مرحوم سيد عباس معارف اولين اثري است كه به طور رسمي به حكمت انسي از منظر تفكر فرديد مي پردازد. معارف شاگرد و همنشين و هم سخن فرديد بود و سال ها با او حشر و نشر داشت. «استاد فرديد كه بود و چه مي گفت؟ پاسخ بدين پرسش حتي براي آنان نيز كه سال ها كوشيده اند تا به تفكر اين حكيم انسي بزرگ، تقرب جويند، امري دشوار است. آنچه تاكنون در بيان افكار حكمي او به رشته تحرير درآمده، از ايفاي مقصود، قاصر بوده است و بي گمان آنچه نگارنده نيز در اين باب بنگارد، قرين تصور خواهد بود كه بزرگ است و در آينه كوچك ننمايد.» (مقدمه كتاب) آشنايي با فرديد به گفته معارف موجب تحولي عظيم در زندگي و سلوك شخصي او شد و راهي كه او راهنمايش بود همچون شاهراهي او را به عوالمي غريب و رازآميز در حكمت و فلسفه رهنمون شد. معارف در «مبادي حكمت انسي» به قصد تقرب به تفكر استاد فرديد به شرح و بسط دقيق مباني حكمت انسي مي پردازد. او نزديكي به اين نحوه تفكر را از طريق سه مبدا حكمت انسي اسلامي، تفكر مارتين هيدگر و مبادي اسم شناسي ميسر مي داند. جلد اول از كتاب سه جلدي او در زمان حياتش منتشر شد و رضايت شاگردان و دوستان فرديد را موجب شد. مرحوم معارف در كار ترجمه عربي و آلماني اين اثر بود كه دارفاني را وداع گفت. به جرات مي توان گفت در حال حاضر اصيل ترين منبع براي آگاهي از نحوه تفكر فرديد همين كتاب است. كتابي كه خالي از حواشي زايد است و از پرداختن به مناقشات لفظي پيرامون زندگي و احوال استاد فرديد پرهيز مي كند نكته اي كه مهم است اين است كه حكمت انسي به آساني درك نمي شود و فهم آن نيازمند داشتن مقدماتي از حكمت و فلسفه است اما شيوه تاليف مرحوم معارف به گونه اي است كه خواننده علاقه مند به حكمت منزل به منزل جلو مي آيد و با مباني اين نحوه از تفكر آشنا مي شود.
در پايان كتاب معارف بحثي اجمالي در باب غربزدگي را پي مي گيرد. شايد از آن جا كه اين اصطلاح در فضاي روشنفكري دهه ۴۰ به بعد بارها موضوع بحث بوده است. به گفته معارف مراد استاد فرديد از غربزدگي چيزي نبود جز نيست انگاري حق و غفلت از حقيقت وجود. به اين ترتيب غرب جغرافيايي به آن معنا كه جلال آل احمد در «غربزدگي» به آن پرداخته بود منظور نظر فرديد نبود.
به هرحال در سكوت بيشتر شاگردان فرديد، كتاب معارف نمونه خوبي است از آنچه بايد در اين نحله فكري به طور مستدل تدوين شود.

دفاع از فلسفه ملاصدرا در برابر انتقادات مرحوم سید عباس معارف/ روح الله رجبی

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:45:18 GMT

مرحوم سید عباس معارف که از شاگردان اصلی دکتر فردید است، در کتاب نگاهی دوباره به مبادی حکمت انسی برای انتقاد از فلسفه ملاصدرا قاعده تناقض را به چالش کشیده و آن را از اساس باطل اعلام کرده است. ایشان در این زمینه اینگونه نگاشته اند:

عدم هیچ گاه به تنهایی، قابل ادراک نیست و تنها در قیاس با وجود مورد ادراک قرار می گیرد، بدین معنی که عدم، همواره از نبودن عینی از اعیان یا وصفی از اوصاف، استنتاج می شود و دلالت بر انقطاع تجلی وجود، در ماهیتی از ماهیات دارد. به بیان دیگر عدم به معنی رفع امری از اعیان است. بنا بر این عدم وقتی مورد پیدا می کند که رفع امری از اعیان، ممکن باشد و اگر زوال امری متصور نباشد، عدم نیز بدان راهی ندارد. عدم یک شیء معین، به معنی رفع ان شیء معین از اعیان و غیاب آن از میان موجودات است و عدم مطلق به معنی زوال تمام موجوداتی است که رفع و زوال آنها ممکن باشد. از آنچه گفته شد پیدا می آید که عدم هرگز به معنی رفع ذات وجود نیست. چرا که اساس حقیقت وجود، عین تحقق در خارج و طرد عدم است و رفع آن از اعیان، امری محال و ممتنع است. بدین قرار عدم، تنها عارض بر ماهیات یعنی تعینات و جلوات وجود می گردد و عروض آن بر ذات وجود محال است و از همین روی عدم نه تنها نقیض حقیقت وجود نیست بلکه می تواند سالک را به حقیقت وجود دلالت کند .... (حکمت انسی، ص 165، 166)

خلاصه آنکه نقیض یک شیء رفع یا عدم آن شیء است، حال اگر آن شیء خود وجود باشد آیا می توان گفت که برای وجود نقیضی وجود دارد؟

ایشان بر این مبنا تمام استدلالهای اصالت وجود و حتی اصالت ماهیت را زیر سوال می برند و هر دو طرف را محکوم به شکست می دانند. در این میان نظر ملاصدراست که ایشان آن را رقیب اصلی حکمت انسی می دانند:

رقیب و معارض اصلی نظریه حکمای انسی در باب وجود، نظریه صدر الدین شیرازی و اتباع او در باب وجود است .... (حکمت انسی، ص 359)

لازم است چند نکته برای رفع این اشتباه عرض کنم:

بنا به نظر آقای معارف رقیب اصلی حکمت انسی، حکمت متعالیه ملاصدراست. اما ما این امر را هرگز از خود دکتر فردید نشنیده یا نخوانده ایم که اینگونه دسته بندی را انجام داده باشند. لذا رقیب بودن حکمت متعالیه با حکمت انسی مورد تایید دکتر فردید نیست.

به نظر می رسد که باید این امر را اذعان کنیم که اگر برای حکمت انسی رقیبی قائل باشیم باید از فلسفه معاصر غربی خصوصا در شکل نهایی اش مانند کانت یا هگل نام ببریم. هسته اصلی حکمت انسی تاکید بر فقر ذاتی انسان در برابر معبود حقیقی خویش یعنی الله است، مسلما رقیب این نظر نیز باید تفکری باشد که تاکید تام بر غنای ذاتی انسان در برابر معبود حقیقی دارد.

نکته سوم این است که نقد ایشان از قاعده تناقض اساسا "نقد" نیست بلکه ایشان فهم خود از این قاعده را مورد نقد قرار داده اند. توضیح اینکه نقیض یک شیء رفع یا عدم یک شیء به طور مطلق نیست بلکه رفع یا عدم یک شیء "در عالم ذهن" است. ایشان این قید قاعده را فراموش کرده اند و قاعده و بالتبع تاریخ فلسفه را تاریخ غفلت از این حقیقت دانسته اند. نقیض یک میز، عدم میز در ذهن و نقیض یک انسان، عدم یا رفع آن در ذهن است. حال می توان به راحتی گفت که نقیض خود وجود نیز عدم یا رفع آن در ذهن است که این امری ممکن و بلکه واقع است. به عبارت دیگر باید بگوییم که قاعده تناقض صرفا در صدد است که بیان کند که عدم وجود در ذهن قابل تعقل است و این اساس بنای فلسفه است. اتفاقا خود قاعده تناقض ادعا می کند که اصل وجود در خارج از ذهن هرگز معدوم نشده و نخواهد شد، با این حال مفهوم عدم وجود مفهومی کاملا معقول در ذهن است و این همان امری است که ذهن را از خارج جدا کرده و مبنای تقسیم وجود به وجود ذهنی و وجود خارجی است.

با این حال به نظر می رسد که مسئله عمیق تر از این باشد. مسئله و پرسش اصلی این است که ما با چه مجوزی می توانیم این قاعده را مثلا درباره افعال حضرت حق نیز صادق بدانیم. آیا خداوند نیز قاعده مند عمل می کند؟ آیا خداوند نیز بر مبنای قواعد ذهن انسان عمل می کند؟ آیا خداوند قدرت ندارد جمع میان نقیضین کند؟ آیا نمی توانیم بگوییم که خداوند هم یک فعل واحد را ایجاد می کند و هم ایجاد نمی کند. مسلما بلافاصله جواب ما منفی خواهد بود، ولی مسئله پاسخ دادن به این پرسش نیست بلکه توجه دادن به این امر است که این قاعده که اس اساس فلسفه است ضامن خود را از کجا آورده است؟ بداهت این قاعده از کجاست؟

تعریف حکمت/ سید عباس معارف/ بخش اول

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:43:49 GMT

الحكمة هي العلم با عيان الاشياء علي ما هي عليه و العمل بمقتضاه.

و گاهي نيز به جاي اعيان، «حقايق» اشياء در تعريف آمده است.

در حكمت انسي نيز حكمت اغلب به همين نحو تعريف مي‌شود الا اينكه حكيمان انسي براي عبارت «علي ما هي عليه في نفس الامر» تفسيري عميق دارند كه مختص به خود آنان است و آنرا به اقتضاي ذاتي اعيان و ماهيات مرتبط مي‌دانند كه در سطور آتي مورد بحث قرار خواهد گرفت و نيز در برخي از تعاريف به جاي «علم به اعيان»، «معرفت به اعيان» آمده است ولي در حكمت انسي بكار بردن «علم» را در تعريف «حكمت» موجه‌تر از معرفت دانسته‌اند چرا كه به نظر آنان معرفت، علم مسبوق به فراموشي و جهل است و به همين سبب اخص از مطلق علم به شمار مي‌رود و شايد به همين سبب است كه علم از صفات حق و «عالم» از اسماءالله است. حال آنكه معرف از صفات حق به شمار نمي‌رود و «عارف»‌از اسماء حسني نيست.

بدين بيان معرفت همواره حادث است حال آنكه علم به دو قسم حادث و قديم انفسام مي‌يابد و علم حق.....

اقسام چهار گانه حکمت/ سید عباس معارف/ بخش دوم

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:41:42 GMT

۴- تصوف و حكمت انسي

براساس تعاليم تصوف، علم به ماهيات و اعيان و اشياء ميسر نيست مگر با گذشتن از ظواهر كثرات و رسوخ به باطن امور و شهود فقر ذاتي و عدم ماهوي آنان در قبال حق كه اين عين شهود ماهيات در حضرت اعيان ثابته است كه الاعيان الثابته ماشمت رائحه الوجود.

تفكر حقيقي نيز در نزد آنان گذشتن از حجاب كثرت و شهود حق در تمامي موجودات است.

تفكر رفتن از باطل سوي حق

بجزء اندر بديدن كل مطلق

«گلشن راز»

پيداست كه اين شهود ماهيات در عالم «اعيان ثابته» بي‌حضور و دل‌آگاهي، تحقق نمي‌پذيرد و طوري وراي طور عقل و ادراكات حصولي است ....

متافیزیک و حکمت انسی به عنوان دو نحو تلقی متفاوت از وجود/ سید عباس معارف/ بخش چهارم

maaref-congress — Thu, 01 Jan 2009 08:39:32 GMT

متافيزيك از آنجا آغاز شد كه حقيقت وجود مورد غفلت قرار گرفت و به همين جهت مي‌توان گفت كه طرح پرسش در باب حقيقت وجود، بشارت دهنده پايان تاريخ متافيزيك است؛ متافيزيكي كه همواره در نور وجود به تحقيق و پژوهش در باب موجود پرداخته است ولي هرگز اين نور را در نظر نياورده است. موجودات همه پرتويي از پرتوهاي وجودند و حتي هرگاه در باب هريك از موجودات تحقيق و پژوهشي به عمل آيد اين تحقيق در پرتو نور وجود ممكن آمده است. اما متافيزيك همواره مسحور در موجود مانده است ولي هرگز به سوي وجود رخ برنگردانده است ...

... اكنون مي‌افزاييم كه پس از ورود مابعدالطبيعه به جهان اسلام دو گروه با آن به مخالفت پرداختند. يكي ظاهريان وعده كثيري از متكلمين كه پرسش از ماهيات و حقايق امور براي آنان طرح نبود و كوشش نظري و عملي براي حصول به حقايق اشياء مورد اهتمام آنها، قرار نمي‌گرفت. اما گروه دوم، متصوفين مسلمانان بودند كه با تأسي از فرمايش پيامبر «ربّنا ارنا الاشياء كماهي»‌ جد و جهد بسياري براي وقوف به حقايق اشياء به عمل مي‌آوردند. اما آنان نيز به مابعدالطبيعه و اصحاب آن حسن ظني نداشتند. چنان كه عطار گويد:

فاء كفر اينجا به حق المعرفه

خوشترم آيد ز فاء فلسفه

نيز مولانا گويد:

«فلسفي خود را ز انديشه بكشت…» يا گويد: «بند معقولات آمد فلسفي …»

منشأ اين تعابير و نظاير آنها اين بود كه به اعتقاد حكماي انسي، ادراك حقيقي ماهيات اشياء ممكن نمي‌گردد، مگر با رويت آنها در علم حق، و اين مستلزم اُنس با وجود حقيقي و فناي از وجود مجازي است و اين همه ممكن نمي‌گردد مگر با مجاهدت و فناي از نفس و بقاء به حق. در مابعدالطبيعه نه تنها سلوك و مجاهدت براي اُنس با وجود، مقصد و مراد نيست بلكه از تعمق در حقيقت مابعدالطبيعه پيدا مي‌آيد كه اساساً در آن حقيقت وجود نيست انگاشته شده است و اين امري است كه متفكرين غرب نيز در پايان تاريخ متافيزيك بدان پي برده‌اند. مارتين هيدگر اين پرسش اساسي را طرح نمود كه متافيزيك چيست؟ پرسش از حقيقت وجود و پرسش از ذات و كنه متافيزيك مضمون اصلي تفكر هيدگر بشمار مي‌رود.و اين دو پرسش در تفكر وي با يكديگر كمال ارتباط را دارند. چرا كه متافيزيك از آنجا آغاز مي‌شود كه حقيقت وجود، مورد غفلت قرار مي‌گيرد و از آن پرسشي به عمل نمي‌آيد. در مابعدالطبيعه هرگاه از وجود سخن به ميان آمده در نهايت، اين وجود به موجوديتِ موجود تعبير و تاويل شده است.....